Kayısı Heykelinden Medeniyet Hafızasına: 15 Temmuz Meydanı'nda Sanatsal Bir Dönüşüm
Kayısı Heykelinden Medeniyet Hafızasına:
15 Temmuz Meydanı'nda Sanatsal Bir Dönüşüm
“Bir millet ki resim yapmaz, bir millet ki heykel yapmaz, bir millet ki tekniğin gerektirdiği şeyleri yapmaz, itiraf etmeli ki o milletin ilerleme yolunda yeri yoktur.”
Mustafa Kemal Atatürk
Heykel deyip geçmemek gerekir; çünkü o, bir milletin estetik anlayışının, tarihinin ve kültürünün maddeye bürünmüş hâlidir. Heykel sanatı; taş, mermer ve ahşabın sabırla yontulmasından, kil ve alçının ustalıkla şekillendirilmesine; bakır, tunç, kalay, kurşun ve altın gibi metallerin kalıba dökülmesine kadar geniş bir teknik yelpazeyi kapsar.
Resimden farklı olarak ele alınan konuyu üç boyutlu bir gerçeklikle sunma çabası olan bu sanat dalı, sanılanın aksine bir israf değil; toplumun kültürel bilincine ve özgüvenine yapılan paha biçilemez bir yatırımdır. İyi bir heykelin bir kentin ruhuna kattığı değer, maddi ölçütlerle kıyaslanamaz.
Ne yazık ki günümüzde Türkiye’nin pek çok meydanında heykel sanatı; zevksizlik, basitlik ve estetikten yoksunluk abideleri olarak arz-ı endam etmektedir. Oysa dünya genelinde ve ülkemizde bazı şehirlerdeki başarılı örnekler, bir heykelin kenti nasıl bir “marka şehir” kimliğine dönüştürebileceğini açıkça göstermektedir.
Kayısı Heykelleri ve Estetik Kaygı
Malatya’nın sembolü olan kayısı, yalnızca bir meyve değil; binlerce yıllık bereketin, emeğin ve kültürel mirasın bir yansımasıdır.
Ne yazık ki Malatya Büyükşehir Belediyesi’nin 2013 yılında Ankara’da bir atölyeye yaptırdığı büyük kayısı heykelleri, beklenen sanatsal estetiğin uzağında kalmıştır.
Çevreyolu üzerindeki Turgut Temelli ve Adliye kavşaklarında yer alan bu heykeller, kayısının yuvarlak hatlarını, renginin ışıltısını ve olgunluğunun şiirini yansıtmak yerine neredeyse portakalı andıran bir form sergilemektedir. Bu dev heykellerin sanatsal ve görsel değerden yoksun oluşu, Malatya’nın kimliğine ve sanatın doğasına dair ciddi bir tartışmayı gündeme getirmektedir.
Malatya’nın Sanat Kimliği: Eldeki Cevher ve Meydanlardaki Boşluk
Bir kentin estetik ruhu, sadece binaların yüksekliğiyle değil, o kentin sokaklarına sinmiş sanatın derinliğiyle ölçülür. Malatya, bu konuda aslında çok şanslı bir şehirdir; çünkü bu topraklarda "kayısıyı kayısı yapan" o zarif hatları taşa ve metale işleyebilecek çok kıymetli sanatçılar yetişmiştir.
Yerel Dehanın İmzası: Sanatsal Kayısı Tasarımları
Kayısıyı devasa ve estetikten yoksun figürler olarak meydanlara dikmek yerine; onun çiçeğini, çekirdeğini ve formundaki zarafeti modern bir dille yorumlamalıyız. İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinden Prof. Zakir Azizov, A. Kadir Eriş Güzel Sanatlar Lisesinden Cengiz Göğebakan ve Arapgir Belediyesinin sanatsal çehresini değiştiren Furkan Ekici gibi isimler, Malatya’nın hikâyesini en doğru şekilde dünyaya anlatacak birikime sahiptir.
Bilgeler Yolu’ndan Arapgir’in Sokaklarına
Bu birikimin somut örneklerini şehrimizin bazı noktalarında gururla görebiliyoruz:
İnönü Üniversitesi Yerleşkesi: "Bilgeler Yolu" projesiyle;
Mevlana, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre, Niyazi Mısri, Battalgazi, Dede Korkut, Farabi, İbn-i Sina, Kaşgarlı Mahmut, Yusuf Has Hacip, Hoca Ahmet Yesevi, Karacaoğlan, Aşık Veysel, Mimar Sinan, Uluğ Bey, Nasreddin Hoca ve Dede Efendiye kadar medeniyetimize yön veren isimlerin heykelleri ve özlü sözleri, yerleşkeye muazzam bir görsel zenginlik ve entelektüel derinlik katmaktadır.
Arapgir Örneği: İlçelerimiz arasında Arapgir, sanatçı Furkan Ekici’nin varlığıyla adeta bir açık hava müzesine dönüşmüştür. Tarihî ve kültürel değerlerin, yazar ve devlet adamlarının heykelleriyle taçlandırıldığı Arapgir, sanatın bir ilçeyi nasıl marka haline getirebileceğinin canlı kanıtıdır.
Malatya'nın İlçeleri İçin Estetik Çağrısı
Ancak bu başarı tablolarının yanında, şehrimizin merkez ilçeleri olan Battalgazi ve Yeşilyurt’ta ve diğer ilçelerde büyük bir estetik boşluk göze çarpmaktadır. Meydanlarda, parklarda ve işlek caddelerde; Malatya’nın köklü tarihini ve kültürel mirasını yansıtan nitelikli heykellerin yokluğu, kentsel kimlik adına büyük bir eksikliktir.
Elde bu denli yetenekli sanatçılar ve işlenmeyi bekleyen zengin bir tarih varken; Yeşilyurt’un yeşili ve Battalgazi’nin kadim geçmişi neden sanatsal bir sessizliğe gömülüyor?
Sonuç olarak; şehrin kalbi sadece betonla değil, bizi biz yapan değerlerin sanatsal izdüşümleriyle atmalıdır. Yerel yönetimlerimizi, Malatya’nın yetiştirdiği bu kıymetli heykeltıraşlarla iş birliği yapmaya ve şehrimizin meydanlarını "medeniyet hafızamıza" yakışır eserlerle donatmaya davet ediyoruz.
Prof. Dr. Zakir Azizov, heykeltıraş kimliğiyle hem Türkiye’de hem de uluslararası sanat platformlarında seçkin eserlere imza atmış; sanatın evrensel dilini akademik derinlikle harmanlayan çalışmalarıyla yalnızca güzel sanatlara değil, bilim dünyasına ve kültürel mirasa da kıymetli katkılar sağlamıştır.
Cengiz Göğebakan, Arslantepe Höyüğü girişinde “arkeopark” olarak düzenlenen alana yerleştirilmek üzere, asılları Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde bulunan kabartma ortostat ve heykellerin birebir kopyasını büyük bir başarıyla yapmıştır. Arslantepe’ye geldiğinizde bu heykeller sizi tüm görkemiyle karşılamaktadır; ancak sanatçının isminin herhangi bir yerde belirtilmemesi önemli bir eksikliktir.
UNESCO ana listesinde yer alan bu kültürel miras alanında yapılan düzenleme çalışmalarında sanatçıya vefa gösterilerek isminin uygun bir noktaya yazılması gerekmektedir.
Arapgir Belediye Başkanı Haluk Cömertoğlu’nun öncülüğünde kültür ve sanatın merkezi olma yolunda ilerleyen Arapgir’de ise sanatçı Furkan Ekici’nin imzasını taşıyan çalışmalar dikkat çekmektedir. Bir görsel sanatlar öğretmeni ve heykeltıraşın estetik bakışıyla belediye bünyesinde görev yapması, ilçenin sokaklarına sanatın ruhunu taşımıştır.
Ekici’nin heykelleri, detaylı rölyefleri ve sanatsal panoları, Arapgir’in köklü mirasını geleceğe taşıyan zarif semboller hâline gelmiştir.
“Asrın Felaketi” ve Bir İbret Vesikası: Deprem Anıtı
6 Şubat’ta yaşadığımız ve on bir ili sarsan “asrın felaketi”, yalnızca binalarımızı değil, hatıralarımızı da yıktı. Bu acıyı unutmamak ve gelecek nesillere bir ders olarak bırakmak boynumuzun borcudur. Şehrin kalbi sayılan, depremde yıkılan tarihi caminin gölgesindeki Eski Soykan Parkı alanına bir “Deprem Anıtı” inşa edilmelidir.
Bu anıt, yalnızca mermerden bir blok değil; yitirdiğimiz canların aziz hatırasını, betonun soğukluğuna karşı insanın çaresizliğini ve doğanın gücünü anlatan duygusal bir sembol olmalıdır. Durmuş bir saate, yıkılan bir yuvanın kapı eşiğine ya da o gecenin karanlığını aydınlatan bir umut ışığına atıfta bulunan bu eser, şehre gelen herkese şu mesajı vermelidir:
“Unutma, ders al ve daha güvenli bir gelecek inşa et.”
Deprem Sonrası Yeniden İnşa: Mimari ve Sanat El Ele
6 Şubat depremlerinde büyük yara alan Malatya’mız, bugün devletimizin TOKİ, rezerv alan ve yerinde dönüşüm projeleriyle mimari olarak yeniden ayağa kalkmaktadır. Ancak bir şehri ayağa kaldırmak yalnızca binalar inşa etmekle sınırlı kalmamalıdır. Şehrin fiziksel inşasına, ruhsal ve kültürel bir inşa eşlik etmelidir.
Bu noktada İnönü Üniversitesi, Turgut Özal Üniversitesi, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Büyükşehir Belediyesi ile Battalgazi ve Yeşilyurt Belediyelerine büyük görev düşmektedir. Yeni kurulan yerleşim alanları ve meydanlar estetik değerlerle taçlandırılmalıdır.
Kayısı Heykelinden Medeniyet Hafızasına: 15 Temmuz Meydanı'nda Sanatsal Bir Dönüşüm
Malatya’nın kalbi olan Valilik binası önündeki 15 Temmuz Meydanı mevcut sıradan metal saksılar ve geçici ağaçlandırma çözümlerinden arındırılarak; şehrin 7 bin yıllık genetiğini modern bir estetikle buluşturan “Kültür ve Sanat Meydanı”na dönüştürülmelidir. Şehrin merkezi yalnızca bir geçiş alanı değil; Malatya’nın ruhunu fısıldayan bir açık hava müzesi kimliği kazanmalıdır.
Önerilen Tasarım ve İçerik Bileşenleri
Bir Direnişin ve Demokrasinin Estetiği: 15 Temmuz Anıtı
Şehrin kalbi sayılan 15 Temmuz Meydanı, sadece bir isimden ibaret kalmamalı; milletin iradesini, sivil direnişin asaletini ve demokrasiye olan sarsılmaz inancını maddeye büründüren sanatsal bir anıtla taçlandırılmalıdır.
Bu meydanda yükselmesi önerilen anıt; kaba bir figürden ziyade, birliğin ve beraberliğin gücünü anlatan modern bir üslupla tasarlanmalıdır. Karanlıktan aydınlığa yükselen bir formu, parçalanmışlıktan bütünlüğe giden bir kompozisyonu veya o geceki 'vatan savunmasını' simgeleyen estetik rölyefleri içermelidir.
– Arslantepe’den Nemrut’a: Tarih Koridoru
UNESCO Dünya Mirası olan Arslantepe Höyüğü’nün ikonik aslanları ve Kral Tarhunza’nın görkemli replikaları ana aks üzerinde konumlandırılmalı; Nemrut Dağı’nın gizemli dev heykelleri modern ışıklandırmalarla desteklenmelidir.
– İnanç ve Mimari Mirasın Sentezi
Cami, cemevi, kilise ve türbelerin minyatürleri ile kültürel mirası temsil eden panolar bir araya getirilerek “Hoşgörü Köşesi” oluşturulmalıdır.
– Cumhuriyet Dönemi Sanat Aksı
Atatürk önderliğinde verilen Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in kuruluş ruhu, Malatya’nın sanayi hamlesi, Sümerbank, Tekel, Şeker Fabrikası, demiryolu mirası ve Akçadağ Köy Enstitüsü gibi değerler modern sanat diliyle meydanda yer almalıdır.Cumhurbaşkanları İsmet İnönü, Turgut Özal ve Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati, Niyâzî-i Mısrî ve Kamil Paşa gibi şehre ve ülkeye yön veren devlet adamları, ünlü sanat ve bilim insanlarının isimleri büstleri yer almalı; şair ve yazarların, ozanların dizeleri estetik tipografilerle zemine işlenmelidir.
– Dijital Kültür Panoları ve Turizm Rotası
İnteraktif panolarla ilçelerin tarihi ve turistik yerleri tanıtılmalı; meydan şehir tanıtımının başlangıç noktası hâline getirilmelidir.
Neden Bu Proje?
• Estetik Dönüşüm: Metal saksıların oluşturduğu dar ve boğucu görüntü yerine anlam taşıyan bir şehir estetiği kazanılır.
• Şehir Aidiyeti: Malatya’nın yalnızca kayısı şehri değil, bir medeniyetler beşiği olduğu güçlü bir görsel dille anlatılır.
• Turistik Çekim: Merkez, ziyaretçilerin vakit geçirmek ve fotoğraf çekmek isteyeceği bir “marka mekân” hâline gelir.
“Şehrin kalbi saksılarla değil; bizi biz yapan değerlerin sanatsal izdüşümleriyle atmalıdır."
Yorumlar
Yorum Gönder