Malatya’da Muşmula Ağacı


Bir başkadır sonbahar…

“Ayva sarı, nar kırmızı sonbahar…” mısraında olduğu gibi şairlerin dilinde en ince, en derin anlamını bulur. Her mevsimin kendine has bir büyüsü, her dönemin insana fısıldadığı ayrı bir hikâyesi vardır. Ancak sonbahar, doğanın sessizce el etek çektiği, günlerin kısalıp rüzgârların serinlediği o vakitte insanı kendi içine çeviren en hayret verici mevsimdir. Önce dallardaki yapraklar altından birer ışığa dönüşerek sararır; ardından toprağın kucağına birer birer, nazlı ve vakur bir edayla bırakır kendini.

Tam da bu çekilişin ortasında, sonbahar cömertliğini gizlemez; meyvelerini hem insana hem doğadaki tüm cana ikram eder. Her coğrafya bu bereketten kendi iklimine göre pay alır. Malatya, haklı olarak dünyanın kayısı başkenti diye anılsa da bu kadim şehrin bereketli toprakları tek bir meyveye sığmayacak kadar zengindir. Narenciye dışında neredeyse her meyvenin kök salabildiği bu topraklarda; cevizin gölgesinden ayvanın kokusuna, narın tanesinden Trabzon hurmasının balına, güz armutlarından üzüm bağlarına, elmadan hünnaba kadar uzanan koca bir sofradır Malatya.

Ve o sofranın en geç, en sabırlı misafiri muşmuladır. Kasımın ayazı bastırdığında, aralıkta rüzgârlar dallara kar çalmaya yüz tuttuğunda bile o, soğuğa meydan okuyan koyu kahve, toprak kokulu meyvesini dalında tutmaya devam eder. İşte ben de bir Gezgin Öğretmen olarak, yolumu Malatya’nın bu mütevazı ama vakur ağacına, muşmulaya çevirdim ve sonbaharın eşiğinde onun hikâyesini satırlara döktüm.



Bahçemdeki Gizemli Muşmula Ağacı



Malatya’nın eski Asbuzu bağ köylerinden biri olan Yeşilyurt Bostanbaşı mahallesi —eski adıyla Barguzu— 6 Şubat depreminin ağır yaralarını sarmaya çalışırken, kasım rüzgârlarının ortasında, imar rantına direnen bahçemdeki muşmula ağacı, yıkılan binaların gölgesinde adeta bir nöbetçi gibi duruyor. Betonun hızla yükseldiği, sokakların ve siluetlerin değiştiği bu mahallede o, köklerini toprağa daha sıkı salmış hâliyle geçmişin sessiz, vakur tanığı.

Kayısının başkenti Malatya, onlarca farklı meyve türüne ev sahipliği yapsa da muşmula bu bereketli diyarda çoğu zaman pek bilinmez. Kayısı, elma, armut, kiraz, kızılcık, ayva, şeftali ve dut gibi gözde meyvelerin arasında kolayca gözden kaçar. Belki de bu topraklar muşmula için sessiz bir sahne olmuş; kendine özgü lezzetini gürültüsüzce, sabırla ve alçakgönüllülükle sunmayı seçmiştir. Ancak Bostanbaşı’daki bahçemde yetişen, ayva fidanına aşılanmış bu gizemli ağaç, bana muşmulanın gerçek değerini her sonbahar yeniden hatırlatıyor. Ayva anacının sağlamlığıyla buluşan bu ağaç, altın sarısı yaprakları ve olgunlaştıkça tatlı-ekşiye dönen meyveleriyle beni her seferinde aynı içtenlikle selamlıyor.

Muşmula ağacı her sonbaharda beni büyüler. Altın sarısı yapraklarının arasına sakladığı o mütevazı ama çarpıcı meyvelerle dalda sessiz bir ziyafet sunar. Bu özel anı ölümsüzleştirmek için ağacın etrafında ağır ağır dolanır, onun her hâlini fotoğraflar ve yanında bir hatıra karesinde yer alırım. Ardından gözlerimi kapatıp bu ağaca niyazda bulunurum. Ruhum, bahçedeki ağaçların gölgesinde, toprağın serin nefesinin yanında huzur bulur; bu küçük ritüel benim için en kıymetli sığınaklardan biridir.

Bugün bakıyorum da komşularım da bu lezzetten ve ağacın vakur duruşundan etkilenmiş, kendi bahçelerinde muşmula ağacı yetiştirmeye başlamışlar. Kim bilir; belki de bahçemdeki bu gizemli ağaç, Barguzu’nun toprağından filizlenen yeni bir merakla Malatya’nın meyve çeşitliliğine taze bir soluk, unutulmaya yüz tutmuş farklı bir tat katacaktır.




Anadolu’nun dört bir yanında bulunan muşmula ağaçları gibi burada da kendi hikayesini anlatır, dalında asılı kalan meyveleriyle.

Muşmula, belki Akdeniz’in, Ege’nin güneşinde yetişenlerle daha bilinir, ama o kendine özgü tatlı-ekşi lezzeti ve zarif yapısıyla doğanın incelikli bir armağanıdır. Farklı yörelerde "döngel," "beşbıyık" ya da "ezgil" adlarıyla anılır; her ismi, ona duyulan sevginin bir başka ifadesidir. 



Muşmula Ağacının Dört Mevsimi


İlkbaharda, muşmula ağacı sessizce uyanır. Mayıs ve Haziran aylarında dalları, koyu yeşil yapraklarla kaplanır, bembeyaz veya pembe çiçekler açar. Doğa adeta ona, "Hayat yeniden başlıyor," diye fısıldar. Bu çiçeklenme, baharın gelişini müjdelerken arılar ve böcekler için bereketli bir sofra olur.



Yaz geldiğinde, çiçekler meyveye dönüşmeye başlar. Genç muşmulalar yeşil ve serin gölgelerde büyürken ağaç, bu dönemde koyu yeşil bir asalete bürünür. Her geçen gün olgunlaşan muşmulalar, sonbaharın ilk esintisiyle birlikte kahverengiye döner ve ağaç, bakır rengindeki yapraklarıyla çevresine bir renk cümbüşü sunar.



Sonbaharda, muşmula ağacı görsel bir şölen sunar. Yaprakları, yeşilden kırmızıya, turuncuya, kahverengiye dönüşür. Bu mevsimde, doğanın renk paletinde muşmula ağacı, en görkemli tablosunu çizer. Yapraklar, toprakla buluşmaya hazırlanırken, dalında kalan meyveler kışın gelişini selamlar.



Kış geldiğinde ağaç, kısa bir uykuya çekilir; yapraklarını döker, çıplak dallarında muşmulalar kalır. Dönemin sert koşullarına rağmen bu meyveler, soğuğun etkisiyle olgunlaşarak tatlı bir lezzet kazanır. Her biri, içine aldığı kış soğuğunun ve sabrın lezzetini sunar.




Bir Bardak Çayın 50 TL Olduğu Ülkede, Üreticinin Muşmulası 40 Lira!"


"Bahçemdeki muşmulaları kendim toplayıp sebze haline, marketlere ve manavlara ulaştırmak için piyasa araştırması yaptım. Sonuç utanç verici: Reyonlarda kilosu 150 TL’den alıcı bulan muşmulaya, bu toprağın gerçek sahibi olan bize sadece 40 lira teklif ediyorlar.



Bugün bir çay bardağının yerinde göre 15 ile 50 TL arasında satıldığı bir ekonomik düzende, ayağındaki çamuruyla, günlerce emeğiyle o ürünü yetiştiren üreticiye biçilen bu değer akıl alır gibi değil.

Meclis gündemine taşınan ve aracılık zincirini kısaltmayı hedefleyen yeni Hal Yasası taslağı tam da bu yüzden hayati önem taşıyor. Üreticinin doğrudan satış yapabilmesinin önünün açılması, yerli ürünün hak ettiği değeri bulması ve emek hırsızlığının önüne geçilmesi şarttır. Bu düzenlemenin hayata geçmesi, bu toprağın cefakâr çiftçisine ve üreticisine verilecek en büyük vefadır.”



" Muşmula Nedir? Faydaları ve Zararları Nelerdir?

Birçok meyve sağlığa faydalı etkileriyle alternatif tıpta sıkça kullanılır. Düşük kalorili bir yiyecek olmasının yanı sıra sahip olduğu zengin besin değerleri ve fitokimyasallarla da öne çıkan muşmula bu meyvelerden biridir. Kabızlığı önlemeden öksürük semptomlarını azaltmaya kadar birçok faydasıyla bilinen muşmula meyvesi hakkında detaylı bilgi edinmek ve 'Muşmula nasıl tüketilir?



Muşmula Nedir?

Bilimsel adı Mespilus germanica olan muşmula, halk arasında döngel, yeni dünya, ezgil ve beşbıyık gibi farklı isimlerle de bilinir. Bu meyve gülgillerin bir alt türü olan Amygdaloideae familyasına aittir. Yaz mevsiminin ilk aylarında çiçek açan ve çoğunlukla sonbahar aylarında toplanan bu meyve, kahverengi-turuncu bir görünüme sahiptir. Muşmula ağacıysa çalıya benzeyen bir ağaç olup uzunluğu 3 ila 6 metreye kadar ulaşabilir. Görünüm itibarıyla küçük bir elmayı andıran muşmulanın kendine has bir aroması bulunur. Bu aroma damakta genellikle tatlı, biraz ekşi ve baharatlı bir tat bırakır.

Muşmulanın yetiştiği alanlar ılıman iklimlerin görüldüğü bölgelerdir. Bu nedenle ülkemizde genellikle Karadeniz ve Marmara Bölgesi'nde yetişir. Dünya geneline yayıldığı noktalarsa İran ve Güneydoğu Avrupa'dır. Muşmula vitamin ve mineraller açısından da oldukça zengindir. Bu yönüyle meyve olarak tüketildiği gibi gıda takviyesi olarak da kullanılır.


Muşmulanın Faydaları Nelerdir?

Muşmulanın insan vücudunun daha sağlıklı bir yapıya kavuşmasına destek olan birçok faydası bulunur. Bu olumlu etkiler bağışıklık sisteminden boşaltım sistemine kadar vücudun birçok farklı noktasında kendini gösterir. Bu çerçevede muşmulanın bazı faydaları genel olarak şu şekilde sıralanabilir: 

  • Pektin lif içeriği sayesinde vücudun su tutma kapasitesini artırarak bağırsakları hareketlendirir. Böylece kabızlık gibi sindirim sistemi hastalıklarının giderilmesine yardımcı olur.
  • Muşmulanın vitaminler, mineraller ve fitokimyasallar açısından zengin olması meyvenin antioksidan bir özellik kazanmasını sağlar. Bu yönüyle oksidatif stresi azaltır, karaciğerdeki toksinlerin vücuttan atılmasına destek olur ve böbrek sağlığını korur.
  • Polifenol bir içeriğe sahip olan muşmula iltihap kurutucu bir özellik gösterir. Bu özelliği sayesinde iltihap kaynaklı öksürük belirtilerinin giderilmesine aracılık eder. Astım ve bronşit gibi solunum yollarını etkileyen hastalıklar üzerinde olumlu etkilere sahiptir.
  • Özellikle muşmulanın yapraklarında bulunan C vitamini ve flavanoidler, ağız ve boğaz enfeksiyonlarının oluşmasını önler. 
  • Muşmula meyvesi içerdiği potasyum sayesinde kan basıncının düzenlenmesine yardımcı olurken kalp sağlığının iyileşmesine de katkı sağlar.
  • Tip-2 diyabet hastalığında görülen semptomların hafiflemesine destek olur. 
  • Vücuttaki yağ birikimini azaltır. Trigliserit ve kötü huylu kolesterol (LDL) seviyelerinin azalmasında rol oynar.
  • Kansızlık tedavisini destekleyebilir ve kas aktivitelerinin korunmasında etkili olur.
  • Antiinflamatuvar etkisi sayesinde eklem sağlığına destek olur.
  • Damar yağlanmalarını azaltır ve damar sertleşmesinin önüne geçer. 
  • İçerdiği mineraller sayesinde kemik sağlığının desteklenmesine ve enerji metabolizmasının düzenlenmesine aracılık eder.
  • Düşük kalorili ve lifli bir yapıya sahip olması nedeniyle kilo kontrolünün sağlanmasına yardımcı olur. 
  • Uykusuzluğun ve mental performans düşüklüğünün giderilmesine aracılık eder. 
  • Huzursuzluk bacak sendromuna karşı iyileştirici bir etki gösterebilir. 
  • Vücut ısısı bozukluğunun giderilmesinde etkili olur. 
  • Muşmulanın içerdiği vitamin ve mineraller bilişsel hastalıkların ortaya çıkmasını önlemeye çalışır. Bu hastalıkların başında demans ve alzaymır gelir. Ayrıca hafızanın güçlenmesine de katkısı bulunur. 

Meyvenin kendisi dışında muşmula sirkesi de antibakteriyel özelliklere sahiptir ve bu yönüyle çeşitli rahatsızlıkların oluşmasının önüne geçebilir. Ayrıca muşmula çayının da sağlık açısından yararlı yönleri bulunur.
Muşmula çayının faydaları şu şekildedir: 

  • Vücudun demir bağlama kapasitesini yükseltir.
  • Detoks etkisi gösterir.
  • Metabolizmanın hızlanmasını sağlar. 
  • İdrar söktürücü özelliği bulunur.
  • Kan şekerinin dengelenmesine yardımcı olur. 
  • Ödemin vücuttan atılmasına destek olur.
  • Bağışıklık sisteminin güçlenmesine destek olur. 


Muşmulanın Besin Değeri

Muşmula zengin besin değerlerine sahip bir meyvedir. Bu yönüyle sağlıklı ve lezzetli bir meyve oluşunun yanı sıra doğal bir gıda takviyesi olarak da tercih edilir. Muşmulanın içeriğinde yer alan vitaminler, mineraller ve çeşitli bileşikler şu şekilde sıralanabilir:

  • A, B ve C vitaminleri, 
  • Omega-6, 
  • Pektin, 
  • Fenolik bileşikler, 
  • Protein, 
  • Lif, 
  • Su,
  • Karbonhidrat, 
  • Fonksiyonel aminoasitler,
  • Flavanoidler, 
  • Taninler, 
  • Demir, 
  • Kalsiyum, 
  • Riboflavin, 
  • Niasin.

Ayrıca 100 gram muşmula meyvesinde yaklaşık 74 gram su bulunur. Bu meyvenin kalori değeriyse son derece düşük olup ortalama 40 kaloriye sahiptir.



Muşmulanın Zararları Nelerdir?

Muşmulanın kanıtlanmış özel bir yan etkisi ya da zararı bulunmaz. Ancak hemen her besinde olduğu gibi muşmulayı da ölçülü bir şekilde tüketmek ve tüketirken aşırıya kaçmamak gerekir. Aksi takdirde bu meyve sindirim sisteminin olumsuz etkilenmesine neden olabilir. Sindirim problemlerinin yanı sıra fazla tüketim sonucu görülebilecek olası durumlar şu şekildedir:

  • Oksalat içeriği nedeniyle böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlayabilir. 
  • Kan şekerinin yükselmesine neden olabilir. 
  • Nadiren de olsa alerjik reaksiyonların tetiklenmesine sebebiyet verebilir.

Bu noktaların dışında bazı bireylere de muşmula tüketmeleri tavsiye edilmez ya da doktor kontrolünde tüketmeleri önerilir. Bu kapsamda bazı risk grupları şu şekilde sıralanabilir: 

  • Yüksek tansiyon (hipertansiyon) hastalarına muşmula tüketmeden önce doktorlarına danışmaları önerilir.
  • Hamile kadınların muşmula tüketiminde dikkatli olmaları ya da bir doktordan onay alıp tüketmeleri gerekir. Hamilelik döneminde oluşan hormonal değişiklikler muşmulanın lifli yapısıyla birleşerek mide sorunlarına ve sindirim rahatsızlıklarına yol açabilir.
  • Özellikle kan sulandırıcı ilaç kullanan bireylerin muşmula tüketmeden önce bir doktora danışmaları gerekir. 

Muşmula Nasıl Tüketilir?

Muşmula bir meyve türü olduğundan doğrudan tüketilebilir. Bununla birlikte muşmulanın çay, meyve suyu, komposto, reçel, püre ya da marmelat olarak da tüketilmesi mümkündür. Bir başka alternatif olarak da yoğurtla karıştırılarak da tüketilebilir. 

Besleyici atıştırmalıkların yanı sıra muşmula meyvesine tatlılarda da yer verilebilir. Özellikle keklerde ve turtalarda muşmula kullanarak tatlılar lezzetlendirilebilir. Ayrıca peynir tabaklarında ya da salatalarda da muşmulaya yer verilebilir. Muşmula meyvesi sos olarak da tüketilebilir. Özellikle et yemekleri için ekşi ve tatlı bir sos arayan bireyler muşmulayı değerlendirebilir.

Muşmula, doğrudan tüketim ya da evde uygulanabilecek doğal yöntemler dışında gıda takviyesi olarak da tüketilebilir. Muşmulanın gıda takviyesi olarak sıvı, tablet, toz ve kapsül gibi farklı formları bulunur. 


Sıkça Sorulan Sorular

Muşmula çayı nasıl yapılır?

Muşmula çayı yapmak için öncelikle yaklaşık bir avuç kadar muşmula meyvesi ince ince dilimlenir. Ardından dilimlenen muşmulalar 1 litre suyun içine atılır ve kaynatılır. Kaynayan çay süzülür ve ılıması için bir süre beklenir. Muşmula çayı yeterince soğuduktan sonra tüketilebilir. Muşmula çayının içine isteğe bağlı olarak bal da ilave edilebilir.

Muşmulanın cinsel sağlığa etkisi bulunur mu?

Muşmulanın damar sağlığını destekleyen ve kan dolaşımını artıran yönleri bulunur. Bu nedenle muşmula tüketimi libido yükseltici bir etki gösterebilir. 

Bebeklere muşmula verilir mi?

Genellikle bebeklerde altıncı aydan sonra ek gıdalara geçilir. Ancak her bebeğin genel sağlık durumu ve gösterebilecekleri alerjik reaksiyonlar farklı olabileceğinden muşmula tüketimine başlanmadan önce mutlaka bir doktora danışıp onay alınması gerekir.

Muşmula nasıl yenir?

Muşmula yıkandıktan sonra çekirdeği çıkarılıp tüketilebilir. Muşmula ince kabuklu olması nedeniyle kabuğuyla birlikte de tüketilebilen bir meyvedir. "


Acıbadem Sağlık Grubu

https://www.Acibadem.com.tr

Güncelene Tarihi: 04 Şubat 2024



Fotoğraf- Yazı: Fikri Demirtaş ( Gezgin Öğretmen)










Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Malatya’nın Son Kalesi: Türkşeker Malatya Şeker Fabrikası Sıradaki Kurban mı? Şeker Camii Yerinde Şeker Camii Kalmalı

Malatyalı Ermenilerin Kadim Sofrası: Narlıkapı’da Miçink Buluşması

Nahna’nın Kalbi: Malatya Battalgazi – Orduzu’nun Bereketli Toprakları